Phần 1
phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm

I. Nhu cầu đổi mới thực hiện phương pháp dạy học ở nước ta hiện nay.
Vấn đề phát huy tính tích cực, tự lực, chủ động của học sinh nhằm đào tạo những người lao động sáng tạo đã được đặt ra trong ngành giáo dục từ những năm 1960. Khẩu hiệu “biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo” cũng đã đi vào các trường sư phạm từ thời điểm đó. Các sách lý luận dạy học đã viết nhiều về ưu điểm, nhược điểm của các phương pháp dùng lời, trực quan và thực hành. Các lớp giáo viên được đào tạo trong vài ba thập kỉ gần đây đã làm quen với các phương pháp đàm thoại, thí nghiệm nghiên cứu và dạy học nêu vấn đề. Phát huy tính tích cực của học sinh là phương hướng của cải cách giáo dục được triển khai ở các trường phổ thông từ năm1980. Thế nhưng cho đến nay, sự chuyển biến về phương pháp dạy học trong trường phổ thông chưa được là bao. Phổ biến vẫn là thầy đọc trò chép, thuyết trình giảng giải xen kẽ vấn đáp tái hiện, biểu diễn trực quan minh họa. Cũng có những giáo viên vận dụng sáng tạo các phương pháp tích cực nhưng chưa nhiều, chủ yếu là trong các giờ thao giảng, các tiết dạy thi giáo viên giỏi.
Tình trạng trên có nhiều nguyên nhân: Công tác đào tạo và bồi dưỡng giáo viên chưa đạt yêu cầu, đời sống giáo viên khó khăn không tạo điều kiện để họ tập trung thời gian và công sức cho dạy học, phương tiện thiết bị dạy học nghèo nàn, thậm chí sách giáo khoa cho học sinh cũng chưa đủ,…nhưng nguyên nhân căn bản hạn chế sự phát triển phương pháp tích cực là thiếu động lực học tập từ phía học sinh.
Bước vào giai đoạn xã hội ta chuyển từ chế độ tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, một bộ phận học sinh và cha mẹ học sinh đã dần dần thích ứng với quan niệm học để có công ăn việc làm. Trong bối cảnh sản xuất chưa phát triển mạnh, khả năng thu hút lao động của các khu vực kinh tế còn rất hạn chế, thêm vào đó những tiêu cực trong đời sống xã hội làm cho học sinh giác ngộ một thực tế là không phải cứ học tốt là có chỗ làm tốt, không phải cứ có trình độ cao là có thu nhập cao. Trong thanh niên, học sinh hình thành một tâm lý thực dụng: không cần học cao, học giỏi, chỉ cần có chỗ làm được nhiều tiền, không cần rèn luyện theo mục tiêu phát triển nhân cách nhiều mặt, chỉ cần học những gì tối thiểu cần thiết cho mục đích kiếm sống. Trong khi đó, nhà trường ta từ hệ thống đến nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức hãy còn quá cứng, đồng loạt, đơn điệu, chưa đáp ứng yêu cầu đa dạng linh hoạt của người học khiến học sinh không mấy hứng thú khi đến trường lớp. Trong nhiều năm qua việc đánh giá thi cử chưa có gì cải tiến đáng kể, vẫn nặng về một số kiến thức trọng tâm của mấy môn trọng điểm,